Draailier

Op deze pagina Cursus GeschiedenisDraailier binnen WestelfolkFoto'sDraailier links

Cursus

Lesgever: Pieter Lauwers

Vorig lesjaar hebben we met succes onze cursus draailierbouw afgerond. Er zijn dertien prachtige, unieke en bespeelbare instrumenten gebouwd.

Maar wat ben je met al die pracht en praal als het enkel op de kast staat??
Daarom richten we dit jaar een cursus draailier spelen in. Vanaf oktober kan je bij ons om de 14 dagen terecht om draailier te leren spelen.Onze cursus richt zich voornamelijk op absolute beginners en beginners.

Kostprijs: 120€

Huurinstrument: Er is momenteel één huurinstrument beschikbaar. De huurprijs en de waarborg moeten nog bepaald worden.

Opgelet! Deze cursus is zeer beperkt qua aantal deelnemers, wees er dus snel bij!!

Meer informatie over hoe inschrijven, plaats en uren vind je op onze pagina Cursussen

Beetje uitleg en geschiedenis

bron: Wikipedia

Uitleg

Een draailier (een vroegere versie ervan wordt ook wel organistrum genoemd) is een soort gemechaniseerde viool. De strijkstok is hierbij vervangen door een wiel dat door middel van een zwengel wordt rondgedraaid en dat met hars stroef gemaakt wordt. De snaren drukken hier tegenaan. De melodiesnaar/snaren worden met tangenten verkort wanneer de corresponderende toets wordt ingedrukt. De bourdonsnaar/snaren zijn continu te horen maar kunnen per snaar ook in- en uitgeschakeld worden. Een karakteristieke eigenschap van een draailier is de ritmische begeleiding die ontstaat door bij het draaien aan het wiel vanuit de pols ritmische versnellingen aan te brengen. Op de draailier doet dit de trompetkam in trilling komen wat een ritmisch snerpend geluid geeft. Draailieren komen vooral voor in Frankrijk (vielle à roue) en Hongarije (tekerö). De Hongaarse draailier is meestal eenvoudiger van constructie. Het instrument is verwant aan het Zweedse instrument nyckelharpa. De aanwezigheid van bourdon en melodiesnaren maakt dat een draailier veelal dezelfde eigenaardigheden deelt met een heel ander instrument: de doedelzak.

Geschiedenis

De eerste draailieren werden reeds in de 9e eeuw gebouwd. Aanvankelijk hadden de instrumenten slechts drie snaren, die tegelijkertijd tot klinken werden gebracht, later werd dit aantal soms uitgebreid tot zes. Draailieren werden in verschillende groottes en stemmingen gebouwd. De grootste instrumenten waren tot ca. 180 cm lang en werden soms door twee spelers tegelijk bespeeld. Vanaf de 13e eeuw komen draailieren veelvuldig voor op afbeeldingen (er zijn afbeeldingen uit die tijd uit o.a. Spanje (Santiago de Compostella) en Frankrijk overgeleverd), en wordt aan het instrument een draaibaar tangentsysteem toegevoegd, dat de snaarlengte op de juiste lengte kan brengen om een gewenste toonhoogte te produceren. Het instrument werd zowel in wereldlijke als geestelijke muziek ingezet, maar raakte in de kunstmuziek op de achtergrond bij de opkomst van orkesten in de 16-e en 17e eeuw. In de volksmuziek bleef het instrument lange tijd populair.

naar boven

De draailier binnen Westelfolk

Al lang was de draailier een droom binnen Westelfolk. Maar spijtig genoeg was het een beetje een "ontoegankelijk" instrument. Dit niet zozeer door de moeilijkheid van spelen of het niet vinden van bouwers, maar vooral door de prijs. Om als beginner, en daardoor niet zeker of het instrument je wel ligt, een instrument aan te schaffen is het nogal duur.

Maar Westelfolk zou Westelfolk niet zijn of we zochten en vonden een oplossing!!!

In september 2010 zijn we, in navolging van de cursus hommelbouw, gestart met een heuse cursus draailierbouw. 12 cursisten zijn begonnen aan deze cursus en hopelijk brengen zij het allemaal tot een goed einde...

In navolging van de cursus draailierbouw zal er een cursus komen om draailier te leren spelen.

naar boven

Foto's

Foto's van de cursus draailierbouw

Met veel dank aan onze fotograaf. Die je natuurlijk nooit op de foto ziet werken... Maar tussen ons gezegd en gezwegen, zo ook niet veel hoor ;-)

Dag 1: 23/10

Onze eerste echte bouwdag is een feit. De start was een beetje trager, veel noodzakelijke uitleg, uitdelen van de plannen, beetje verweesd rondlopen, mekaar figuurlijk wat aftasten (meestal toch)... Maar na het middagmaal heeft iedereen zo toch zijn plaatsje gevonden.

Na het kiezen van het hout konden vier personen beginnen met de zijkanten van hun draailier te plooien, te zagen, soms te breken, kortom er een draailiervorm van maken. De rest is begonnen aan het maken van bruggen, daar waar het bovenblad op moet gaan steunen.

Alles is tot nu toe vlot verlopen, dwz. geen vingers verbrand of moeten aannaaien. En zoals je op de foto's kan zien, hier en daar begint er zelfs al vorm in te komen

Ooh en voor de vrouwen die thuis zaten te wachten: We hebben ons allemaal gedragen en degene die niet op de foto staan, ze waren aanwezig hoor ;-)

dag 2: 30/10

Onze dag begon zeer goed, een nieuwe lintzaag en een niewe kolomboor zijn aangekomen. Daarna konden er twee draailieren uit de mal (die mensen hadden thuis hard gewerkt), en twee andere konden beginnen plooien. Degene die nog niet uit de mal konden zijn druk bezig geweest met lijmranden te maken en te plakken... De rest heeft zich nuttig bezig gehouden met bruggen maken en schaven van de zijkanten.

Dag 3: 06/11

Het werk gaat vlot vooruit. Iedereen begint het werk gewoon te worden en we denken toch al te weten waar we mee bezig zijn.

dag 4: 13/11

Het werk ging zijn normale gangetje. Er zijn er enkele waar je al een instrument in kan zien...

dag 5 en 6: 21/11 en 28/11

Gewerkt dat er is, en zweten dat wij gedaan hebben. Het was iets ongelooflijk... Maar onze fotograaf was er toevallig niet, en de tweede keer was het fototoestel er niet... Spijtig dat er geen bewijzen zijn ;-)

dag 7: 04/12 oftewel D-day

Met de D van disaster... In de loop van deze week is het van zeer vochtig weer naar vriesweer, dus droog weer, gegaan. Gevolg: het (vochtige) hout krimpt, wat dan weer gezorgd heeft voor zeer veel gebarsten draailieren... De boven- en/of onderbladen die vorige week geplakt waren zijn zonder uitzondering allemaal gebarsten... Allemaal vervangen dus, eerst terug los krijgen met behulp van een strijkijzer, nieuw hout zoeken, terug schaven, zagen en plakken. Het was wel een zeer goede leerschool, vochtigheid speelt een grote rol...

Draailieren in het nieuwe jaar: update april

We blijven voortbouwen aan onze draailieren. De één gaat al wat vluger dan de ander, maar iedereen geniet en gaat vooruit. Wegens het uitblijven van echte grote rampen is bij iedereen de klankkast dicht. Nu begint het prullewerk. Wielen goed zetten, tangenten zagen, "chienkes" maken, olieën en vernissen, enz...

Wel is er al iemand in geslaagd om zijn instrument volledig af te hebben. De eerste "zoete" klanken zijn ons op zaterdag 2 april (zonde van de datum) in onze oren gevlogen. Nu moet er echter nog veel liefde en geduld in het instrument gestoken worden. Het hout moet zich nog zetten en het moet nog "leren" muziek maken. Dat wil zeggen, het moet de trillengen gewend worden die de snaren geven, daarom klinkt een ouder instrument meestal beter. Zo hebben ze mij toch verteld

Op de andere draailieren zal het nog wel even wachten zijn. Maar we hopen toch tegen einde juni klaar te zijn. Zodat we volgend jaar fris aan onze cursus draailier spelen kunnen beginnen. Daarom gaan we van april terug beginnen met elke week te bouwen

Foto's van 19 februari 2011

Update juli

De cursus zit in zijn eindfase. Een heel deel van de draailieren zijn ondertussen besnaard, de andere moeten enkel nog wat klein werk verichten voor ze ook besnaard kunnen worden. Maar je weet wat ze zeggen over die laatste loodjes hé ;-) Je begint het te merken aan de meeste van ons dat de cursus al zeer lang loopt. Het werkritme ligt niet meer zo hoog, de vakantieplannen zijn al duidelijk zichtbaar op ieders gezicht, enz...

Maar het komt allemaal wel in orde.

Voor dat de zomer ten einde is zal iedrs draailier wel bespeelbaar, of toch op zijn minst besnaard zijn... Want het is niet omdat de snaren erop liggen dat de klank die eruitkomt te verdragen is... Verre van. Dan begint het echte specialistenwerk... Nog een beetje afschrapen hier een millimetertje hoger daar, een fractie meer naar rechts ginder, bijna goed, nog wat draaien en... Een juiste noot... Euforie alom... Maar 5 minuten later, als de snaar en het hout wat gezet zijn begint het weer van voor af aan... Westelfolk is niet verantwoordelijk voor de eventueel gebroken relaties !!!! ;-)

naar boven

Draailier links

Interessante pagina's over de draailier

Als je zelf nog interessante websites weet mag je ze altijd doormailen

naar boven